Жиһаз индустриясы бүгінде әлем бойынша қарқынды дамып келеді. Бұған адамдардың жайлылыққа, ыңғайлылыққа және әркімнің өз талғамына сай ерекше шешімдерге деген сұранысының артуы себеп. Қазіргі тұтынушылар көбіне экологиялық таза, заманауи технологиямен жасалған әрі көпқызметті жиһазды таңдайды. Бұл өз кезегінде жаңа трендтердің қалыптасуына және саланың өсуіне ықпал етіп отыр.

Қазақстанда да соңғы жылдары бұл сала айтарлықтай дамуда. Биылғы жылдың алғашқы жартысында республикадағы жиһаз өндірісінің көлемі 65,3 млрд теңгені құрады. Бұл көрсеткіш өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда (44,4 млрд теңге) 47%-ға жоғары. Әсіресе, кеңсеге арналған ағаш жиһазының өндірісі 55%-ға артқан.

Республикадағы жиһаз өндірісінің өсім үрдісін ескере отырып, «QazIndustry» АҚ Жеңіл өнеркәсіп, ағаш өңдеу, жиһаз өнеркәсібін және құрылыс материалдары өндірісін дамыту дирекциясы халықаралық трендтер мен жаңа бағыттар жөнінде ақпарат ұсынды. Бұл деректер жиһаз өндірісімен айналысып жүрген кәсіпкерлерге де, енді бастамақ болып жүргендерге де пайдалы болмақ.

Research Nester консалтингтік компаниясының деректеріне сәйкес, 2025 жылы әлемдік жиһаз нарығының көлемі 762,5 млрд долларға жетеді деп күтілуде. 2024 жылы бұл көрсеткіш 731,5 млрд доллардан асқан. Орташа жылдық өсім шамамен 5,3% деңгейінде болады деген болжам бар. Сарапшылардың есебінше, 2037 жылға қарай саланың табысы 1,4 трлн доллардан асады. Өсімнің негізгі бөлігі Азия-Тынық мұхиты аймағына тиесілі болмақ. Бұл аймаққа Қытай, Үндістан, Жапония, Оңтүстік Корея, Индонезия, Вьетнам, Таиланд, Аустралия, Малайзия, Филиппин, Сингапур және басқа да елдер кіреді. Мұнда құрылыс секторының белсенді дамуы мен «ақылды жиһазға» деген сұраныстың артуы нәтижесінде кіріс көлемі 572 млрд долларға жетеді деп болжануда.

Ал 2050 жылға қарай БҰҰ болжамы бойынша урбанизация деңгейі 68%-ға дейін өседі. Бұл тұрғын үйлердің, кеңселердің, қонақүйлердің және қоғамдық кеңістіктердің көбеюіне ықпал етіп, жиһаз өнімдеріне деген тұтынуды арттырады. Яғни дизайн, материалдар мен технологияларда үнемі жаңа шешімдер қажет болады.

Осыған байланысты жиһаз өнеркәсібіндегі негізгі трендтерді атап өтуге болады.

Экология және тұрақты материалдар.

Бүгінде жиһаз нарығында тұтынушылардың экологияға және тұрақты даму қағидаттарына деген қызығушылығы артып келеді. Grand View Research деректеріне сәйкес, «жасыл» жиһаз нарығы 2022 жылы 43,26 млрд долларды құраса, 2030 жылға қарай шамамен 83,76 млрд долларға жетуі мүмкін (жылдық орташа өсім – 8,6%). Қазір адамдар жиһазды көбіне қайта өңделген ағаштан, бамбуктан, тығыннан, композиттен және сертификатталған ағаштан жасалған түрлерін таңдауда.

Дегенмен дәстүрлі табиғи материалдар әлі де негізгі үлесті ұстап тұр. Мысалы, ағаштан жасалған жиһаз сегменті 2024 жылы әлемдік нарықтағы табыстың 41%-дан астамын берген. GMI бағалауы бойынша, ағаш жиһазының табысы 2024 жылы шамамен 460,3 млрд долларды құраған.

Жиһаз жасау үшін балама шикізатты пайдалану алдағы жылдардағы ең басты трендтердің бірі болып қала береді. Сонымен қатар, экологиялық таза материалдар қайта өңдеудің жаңа технологияларына инвестицияларды қажет етеді. Мысалы, EPA жыл сайын АҚШ-та полигондарға шамамен 8,5 миллион тонна кеңсе жиһазы жіберіледі деп есептейді. Бұл қосымша материалдарды пайдалануды ынталандырады. Нарықта қалпына келтірілген ағаш, бамбук, қайта өңделген пластик және басқа биологиялық ыдырайтын компоненттердің үлесі өсуде. Өндірушілер әртүрлі сегменттерде (үйге, кеңселерге, құрылысқа арналған жиһаз) қолдануды кеңейту үшін табиғи материалдардан өндірісті арзандату және олардың сапасын жақсарту шешімдерін іздейді.

Бамбук – ағашқа балама ретінде ең көп сұранысқа ие материалдардың бірі. Бұл оның ерекше қасиеттерімен және сыртқы әсерлерге төзімділігімен байланысты. Жиһаз өндірісінде бамбук кеңінен қолданылады: үйге және сыртқы кеңістікке арналған жиһаз, өрнекті плетеная жиһаз, түрлі декоративті элементтер жасауға пайдаланылады. Бұған қоса, бамбук экологиялық таза материал болып саналады. Оны өсіру үшін химиялық тыңайтқыштар мен пестицидтер қажет емес, кесілгеннен кейін тез қалпына келеді және кәдімгі ағашқа қарағанда көбірек оттегі бөледі.

Қазір трендте – технологиямен біріктірілген жиһаз. Бамбуктан жасалған бұйымдарға сымсыз қуаттау құрылғылары, LED-жарықтандыру және IoT-функциялар қосылып, оларды «ақылды үй» үшін әлдеқайда ыңғайлы әрі тартымды етеді. Әлемдік ірі брендтердің бірі IKEA да өз коллекцияларына бамбуктан жасалған желілерді қосып, «жасыл стратегияның» бір бөлігі ретінде қарастырады.

Пластик те маңызды шикізат ретінде қолданыста қалып отыр, әсіресе сыртқы, кеңселік және қолжетімді бағадағы жиһаз сегментінде. Оның танымалдығы жеңілдігімен, мықтылығымен, ылғалға төзімділігімен және кез келген пішін беруге болатын қасиетімен түсіндіріледі. Өндірісте негізінен полипропилен (PP), полиэтилен (PE), поливинилхлорид (ПВХ), сондай-ақ поликарбонат пен акрил қолданылады. Бұл материалдар алдымен өңделіп, түйіршіктері балқытылады да, қысыммен құю немесе термоформалау әдісі арқылы қажетті пішінге келтіріледі. Осылайша орындықтар, үстелдер, жиһаз корпустары мен фасадтары жасалады.

Жергілікті нарықта полипропилен өндірісі саласындағы көшбасшы – Kazakhstan Petrochemical Industries Inc (KPI) компаниясы. Бұл Атырау облысындағы интеграцияланған газ-химия кешені «ҚазМұнайГаз» АҚ пен ресейлік «СИБУР» компаниясының бірлескен жобасы ретінде құрылған. Іске қосу 2022 жылы басталып, жобалық қуаты жылына шамамен 500 мың тонна полипропиленді құрайды. KPI барлық заманауи экологиялық стандарттарға сәйкес келетін, зиянды шығарындыларсыз жоғары сапалы Lummus (аналогтық полимерлеу) газ фазалық технологиясын қолданады.

Қазақстанның бірқатар жиһаз кәсіпорындары KPI өндірген отандық полипропиленді белсенді пайдаланады. Мысалы, «Феникс» Жиһаз фабрикасы ЖШС оны оқу және мектепке дейінгі мекемелерге жиһаз шығару кезінде қолданса, «Troya» компаниясы коммерциялық объектілерге, кеңселер мен зертханаларға арналған жиһаз өндірісінде полимерлерді пайдаланады. Нарықтағы ірі ойыншы ZETA жиһаз бен үй бұйымдарын жасауға жергілікті шикізатты енгізуде. Сонымен қатар, аралас салаларда материал кеңінен қолданылады: «Мастер Bro» ЖШС құрылыс құралдарын шығарады, «Ansar Group» ЖК төсеніш қалыптарын жасайды, ал «Kazstonebox» ЖШС полипропилен қосылған мәрмәр бор негізіндегі профильді парақтарды өндіреді.

Ақылды жиһаз сегменті интерьер нарығында ең жылдам дамып келе жатқан бағыттардың бірі. 2025 жылы бұл нарық тауашалық сегменттен толыққанды индустрияға айналып, қарқынды өсуді жалғастыруда. Grand View Research мәліметтері бойынша, 2024 жылы көлемі шамамен 218–224 млн доллар болса, 2025 жылы 250 млн доллардан асып, 2030 жылға қарай 500 млн долларға жетуі мүмкін. Орташа жылдық өсу қарқыны 10–15%, бұл дәстүрлі жиһаз нарығының 3–5% өсімінен бірнеше есе жоғары.

Онжылдық соңына қарай ақылды жиһаз дәстүрлі жиһаздан үш есе тез өсіп, жай трендтен жайлылықтың стандартты элементіне айналады.

Жиһаз-трансформер. Трансформацияланатын жиһаз тұрғын үй бағасының өсуіне және қалалардағы шағын пәтерлер үлесінің артуына байланысты жиһаз индустриясының ең көрнекті трендтерінің біріне айналуда. Allied Market Research бағалауы бойынша, трансформацияланатын жиһаз нарығы 2024 жылы 10 млрд доллардан асты және жылына орта есеппен 8–9% өсуде. 2032 жылға қарай ол 21–22 млрд долларға жетеді деп күтілуде, ең үлкен үлес Азия мен Еуропаға, мұнда компакт тұрғын үй әсіресе сұранысқа ие. Қазақстан мен ТМД-ның басқа елдерінде де осындай шешімдерге қызығушылық артуда. Трансформацияланатын жиһаз үйді жалға алатын жастар мен кеңістікті тиімді пайдаланғысы келетін отбасыларға танымал бола бастады.

Жасанды интеллект және аналитика. Жасанды интеллект (ЖИ) сұранысты болжау және өнімді жекелендіру үшін қолданылады. Үлкен деректерді талдау сатып алушылардың қалауын дәлірек анықтауға мүмкіндік береді. Accenture бағалауы бойынша, ЖИ сату болжамдарының дәлдігін 85%-ға дейін арттырады және артық қоймаларды 30%-ға дейін азайтады. Өндірісте ақылды алгоритмдер материалдарды таратады, қалдықтарды 20%-ға дейін азайтады және құрастыру процесін 10–15% жылдамдатады. Соңғы тұтынушы үшін ЖИ жаңа мүмкіндіктер ашады.

Нейрондық желілерге негізделген онлайн жиһаз конструкторлары бөлменің өлшемі мен стилін ескере отырып, диван немесе шкафты интерьерге нақты уақытта «сынап көруге» мүмкіндік береді. Виртуалды және қосымша шындық (VR/AR) сатып алу тәжірибесінің бір бөлігіне айналады, ал талғам аналитикасы дүкендерге тұтынушыға өмір салтына сәйкес келетін нұсқаларды ұсынуға көмектеседі. Мұның бәрі жиһаз саласын дамытудың жаңа бағытын қалыптастырады, мұнда технологиялар толықтырушы емес, бәсекелестік артықшылықтардың негізгі негізі болып саналады.

3D басып шығару және прототиптеу. 3D басып шығару тек опция емес, өндіріс жүйесінің міндетті элементіне айналады. Бұл технология жобалауды жылдамдатуға, шығындарды азайтуға және жиһаз зауыттарын икемділік пен жекелендірудің жаңа деңгейіне көтеруге мүмкіндік береді. SmarTech Analysis болжамына сәйкес, 2030 жылға қарай жиһаз өнеркәсібіндегі 3D басып шығару нарығы 2,5 млрд долларға дейін өседі. Бұл технология әсіресе тапсырыс бойынша және күрделі жиһаз элементтері үшін сұранысқа ие.

Қазақстан нарығы. Қазақстанның жиһаз өнеркәсібі де белсенді даму және әлемдік трендтерге бейімделу сатысында тұр. Елде жыл сайын урбанизация, тұрғын үй құрылысы және халықтың өмір сүру деңгейін арттыру аясында жиһазға деген қажеттілік артып келеді. 2020–2024 жылдар кезеңінде Қазақстандағы тұтыну нарығы тұрақты өсімді сақтап, 324,5 млрд долларға жетті.

Сол жылдары тұрғын үй құрылыс саласы жиһазға деген сұранысты қолдаушы негізгі фактор ретінде қызмет атқарды. 2024 жылы Қазақстанда рекордтық 22,8 млн шаршы метр тұрғын үй пайдалануға беріліп, бұл шамамен 38,5 мың пәтерге тең болды.

Қазақстандық нарықтағы жиһаздың едәуір бөлігі ТМД елдері мен Қытайдан импортталса да, соңғы жылдары ішкі өндіріс өсуде. Егер 2020 жылы нарық көлемі небәрі 91,7 млн доллар болса, 2024 жылға қарай бұл көрсеткіш үш есеге жуық – 269 млн долларға дейін ұлғайып, жергілікті өнімге сегменттің шамамен 31%-ын алуға мүмкіндік берді.

Мұндай динамика зауыттарды жаңғыртумен, жаңа технологияларды енгізумен және отандық өндірістің сапалы жиһазына қызығушылықты арттырумен байланысты. Қазақстандық компаниялар экологиялық таза материалдарды – қайта өңделген шикізат негізінде фанера, орташа тығыздықтағы талшық тақтасы (ОТТ) және таралған ағаш тақтасы (ТАТ) қолдануды бастады, сондай-ақ металл мен әйнекті белсенді пайдаланады. Ірі қалаларда (Астана, Алматы, Шымкент) трансформерлік жиһазға және жеке тапсырыстарға деген қызығушылық артып келеді, бұл шағын және орта өндірушілер үшін жаңа перспективалар ашады.

Осылайша, Ecomaf компаниясы (Астана) экологиялық таза және тұрақты даму бағыттарын қолдай отырып, қайта өңделген пластик пен композиттерден қалалық жиһаз өндірісін дамытуды жалғастыруда. SmartBedShop шағын пәтерлерге арналған трансформерлік жиһазға және ақылды шешімдерге басымдық береді, бұл әсіресе қалалардағы тұрғын үй тығыздығы артқан жағдайда өзекті. Ал Gilardi дизайн студиясы заманауи эргономика трендтерін енгізіп, ағаш, металл және әйнекті үйлестіре отырып, премиум сегментке назар аударады.

Таяудағы жылдары Қазақстанның жиһаз саласының табысы жергілікті кәсіпорындардың сапа, дизайн және экологиялық таза өнім арқылы импортпен бәсекелесу қабілетіне, сондай-ақ жиһазды тек функционалды ғана емес, қазіргі өмір салтының бір бөлігіне айналдыратын инновацияларды енгізуіне байланысты болады.